Categorie: Uncategorized

Nederland zit op koers naar een systeemcrisis, en de wiskunde liegt niet.

Dank aan Bram Kanstein.

M.b.v. AI zijn ruim 30 rapporten van serieuze, gevestigde instituten gecombineerd tot één samenhangend beeld. Rapporten van het Centraal Planbureau, het CBS, De Nederlandsche Bank, het UWV, het RIVM, Rijkswaterstaat, het Sociaal en Cultureel Planbureau, de Algemene Rekenkamer, McKinsey, de OESO, PwC, de Adviesraad Migratie, en onderzoekers van de Universiteit Leiden. Geen meningen of Twitter-threads, maar officiële rapporten van de instituten die ons land monitoren.

Het beeld dat daaruit naar voren komt is schokkend. Niet omdat de individuele cijfers nieuw zijn, maar omdat niemand ze bij elkaar zet. En als je dat wél doet, wordt het onmogelijk om te ontkennen dat we op een pad zitten dat wiskundig niet houdbaar is.

Dit stuk is geen politiek betoog. Het is een poging om eerlijk op te schrijven wat er aan de hand is, onderbouwd met bronnen, en om de vraag te stellen die we met z’n allen zouden moeten bespreken: wat doen we hiermee?

Waar we nu staan

Vijf miljoen Nederlanders ontvangen op dit moment een uitkering op basis van werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, bijstand of de AOW. Dat is 30% van alle mensen boven de 15 jaar (CBS, De arbeidsmarkt in cijfers 2024). Bijna een op de drie Nederlanders.

Het aantal mensen in de bijstand groeit al tien kwartalen op rij, omdat er structureel meer mensen instromen dan er uitstromen (CBS, augustus 2025). Bij jongeren onder de 27 steeg het aantal bijstandsontvangers met 6,2% in één jaar (CBS). Tien kwartalen stijging op rij voor die groep.

Bij de arbeidsongeschiktheid is het beeld nog alarmerender. In 2024 werden 93.000 WIA-aanvragen ingediend, het hoogste aantal ooit sinds de invoering van de wet (UWV Jaarverslag 2024). De instroom steeg met 60% in zes jaar (UWV Kennisverslag 2025). Er lopen nu meer dan 450.000 WIA-uitkeringen, en het UWV verwacht in 2027 zo’n 100.000 mensen wachtend op een beoordeling (a.s.r. Trendrapport 2025). Het zorgwekkendste is dat 70% van die instroomstijging niet voorzien was door het UWV zelf (UWV Kennisverslag 2025). De Algemene Rekenkamer noemt het WIA-stelsel inmiddels “onuitvoerbaar” en deels “onrechtmatig.”

Ondertussen is het percentage 25- tot 35-jarigen met burn-outklachten gestegen van 13% in 2015 naar 20% in 2024 (TNO/CBS Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden). Een kwart van de jongste generatie werkenden rapporteert klachten. De WIA-instroom van mensen tot 35 jaar, mensen die nog maar net aan hun carrière zijn begonnen, stijgt het hardst van alle leeftijdsgroepen (UWV Jaarverslag 2024). De totale kosten van ziekteverzuim bedragen 28,5 miljard euro per jaar (Nationale-Nederlanden Trendrapport 2025).

De collectieve belastingdruk bedraagt 38,5% van het BBP (CBS/Miljoenennota 2026). Het Centraal Planbureau projecteert een stijging naar circa 43% richting 2060 (CPB vergrijzingsstudie 2025). Bij ongewijzigd beleid loopt de overheidsschuld op naar 126% van het BBP (CPB schuldprojectie 2025). In 93% van alle door het CPB doorgerekende scenario’s overschrijdt de schuld de Europese 60%-norm (CPB). De kans dat het vanzelf goed komt is minder dan 7%.

En dan het demografische feit dat al deze problemen versnelt. Op dit moment staan er tegenover elke honderd werkenden ongeveer 33 gepensioneerden. In 2040, over vijftien jaar, zijn dat er vijftig (CPB/CBS bevolkingsprognose). De bevolking boven de 75 groeit naar 2,6 miljoen (RIVM). Elke twee werkenden moeten straks bijna één gepensioneerde onderhouden. En dat is alleen de demografie, want de productieve basis krimpt ook van binnenuit.

Hoe het steeds erger wordt

Wat deze cijfers zo verontrustend maakt is niet hun individuele omvang, maar het mechanisme dat erachter zit. Het is een spiraal die zichzelf versterkt.

De overheid groeit door stijgende zorgkosten, oplopende AOW-lasten, extra defensie-uitgaven en toenemende bureaucratie. Om dat te betalen moeten belastingen en premies stijgen. Hogere belastingdruk maakt werken en investeren minder aantrekkelijk, wat leidt tot meer uitval, meer burn-out en lagere groei. Lagere groei levert minder belastinginkomsten op, waardoor meer mensen afhankelijk worden van uitkeringen. En dus moet de overheid weer meer uitgeven. Terug bij af, maar elke cyclus is duurder dan de vorige.

De Miljoenennota 2026 zegt het letterlijk: “Aanvullend beleid is nodig om te voorkomen dat de overheid op de lange termijn groter wordt en Nederlanders meer belasting moeten betalen” (Ministerie van Financiën, Miljoenennota 2026).

Maar dat aanvullend beleid komt niet, want elke bezuiniging raakt een kiezersgroep.

Ondertussen komen er versnellers bij.

De naoorlogse infrastructuur, de bruggen, tunnels en sluizen uit de jaren vijftig en zestig, bereikt simultaan het einde van zijn technische levensduur. Rijkswaterstaat waarschuwt voor een budgetgat van circa 35 miljard euro tot 2030 (Rijkswaterstaat, Staat van de Infrastructuur december 2025).

McKinsey schat dat tegen 2030 tot 30% van de huidige werkuren in Europa geautomatiseerd kan worden door AI (McKinsey Global Institute, Future of Work 2024). Goldman Sachs spreekt over 300 miljoen banen wereldwijd (Goldman Sachs, 2023). Het zijn niet de fabrieksarbeiders die het hardst geraakt worden, maar de witteboordenwerknemers in administratie, financiën, juridische diensten en klantenservice. Precies de middenklasse die het belastingstelsel draagt. En minder dan 15% van de werknemers die risico lopen heeft op dit moment toegang tot omscholing (WEF Future of Jobs Report 2025).

Op 12 februari 2026 keurde de Tweede Kamer bovendien een vermogensaanwasbelasting goed: 36% belasting op ongerealiseerde koerswinst, oftewel papieren winst (Accountancy Vanmorgen, 12 februari 2026). Geen enkel ander land ter wereld doet dit. Japan niet, Denemarken niet, Noorwegen niet, Frankrijk niet. Overal wordt alleen belasting geheven op winst die je daadwerkelijk hebt gerealiseerd. Concreet betekent dit dat als je portefeuille stijgt naar van 100.000 naar 200.000 euro en vervolgens terug crasht naar 100.000, je netto niets hebt verdiend maar wel 34.000 euro belasting moet betalen. Het verlies is uiteraard voor jou.

Ondertussen betalen werkende Nederlanders in extreme gevallen al 92 cent belasting op elke extra verdiende euro, door de combinatie van inkomstenbelasting, premies en het wegvallen van toeslagen (PwC 2024). Voor 65% van de werknemers ligt de marginale druk tussen de 40 en 60 cent per euro (ESB 2023). Er zijn zelfs gevallen waarin meer verdienen letterlijk leidt tot minder besteedbaar inkomen (bevestigd in antwoorden op Kamervragen).

Het systeem straft je voor harder werken. En dan vragen we ons af waarom een kwart van de jongeren een burn-out heeft.

Wanneer het kantelt

Op basis van het samenvoegen van fysieke, fiscale en demografische data tekent zich een tijdlijn af.

2026–2030: de fysieke crisis. Bruggen en tunnels uit de wederopbouw bereiken hun technische einde. Het infrastructuurgat van 35 miljard euro wordt onbeheersbaar (Rijkswaterstaat/ProRail, december 2025).

2028–2032: de fiscale crisis. De ICT van de Belastingdienst, waarvan 90% van het budget nu al opgaat aan onderhoud van verouderde systemen (Belastingdienst jaarrapportage), bezwijkt onder de complexiteit van het nieuwe box 3-stelsel. Kapitaalvlucht versnelt. De exit-tax levert minder dan 100 miljoen per jaar op, terwijl de gedragseffecten de belastinggrondslag sneller uithollen dan de opbrengst oplevert.

2030–2035: de bureaucratische crisis. Bij de hersteloperatie van de toeslagenaffaire is 7 miljard euro gereserveerd, waarvan 2 miljard aan organisatiekosten (Ymre Schuurmans, Universiteit Leiden / Dienst Toeslagen). Dat is een bureaucratische wrijvingscoëfficiënt van bijna 30%. Wanneer meer dan de helft van het budget voor publieke diensten opgaat aan overhead, stopt de feitelijke dienstverlening aan de burger.

2035–2040: de sociale implosie. Zorgkosten stijgen naar 16,4% van het BBP (RIVM). Een zorginfarct door personeelstekort wordt onvermijdelijk. De krimpende beroepsbevolking kan de lasten niet meer dragen.

Rond 2040: het punt waarop de onderhoudskosten van het systeem de totale belastingopbrengst en schuldcapaciteit overstijgen (CPB schuldprojectie 2060).

We bevinden ons nu in wat je “managed decline” zou kunnen noemen, beheerst verval. Alles lijkt nog te functioneren. Maar onder de oppervlakte worden de fundamenten steeds zwakker.

Waarom er niets verandert

Waarom erkent de politiek dit niet? Het antwoord zit deels in wat onderzoekers “padafhankelijkheid” noemen (Arno Korsten, Universiteit Maastricht). Wanneer eenmaal een weg is ingeslagen, creëren de opgebouwde routines, regels en belangen een lock-in. De kosten om terug te keren worden politiek en administratief zo hoog dat het systeem liever de bekende route volgt, zelfs als die naar de afgrond leidt.

Maar het is te gemakkelijk om alleen naar het systeem te wijzen. Want een systeemfout zonder politieke verantwoordelijkheid zou betekenen dat niemand het wist, niemand het kon weten, en niemand het had kunnen voorkomen. Dat is hier niet het geval.

De Algemene Rekenkamer heeft meermalen gewaarschuwd voor de staat van de infrastructuur. Ambtenaren hebben het gesignaleerd.

Rijkswaterstaat en ProRail hebben het jarenlang gemeld.

Het CPB publiceert al decennia vergrijzingsprojecties.

De informatie was beschikbaar op elk niveau van het bestuur. En toch koos men er consequent voor om weg te kijken, om het door te schuiven naar het volgende kabinet, om de korte termijn te kiezen boven de lange termijn. Dan is “het systeem” geen excuus meer. Dan is het een bewuste keuze. Het is én een systeem dat wegkijken mogelijk maakt, én bestuurders die dat systeem gebruiken om verantwoordelijkheid te ontlopen.

Pleisteren is politiek veilig. De kosten zijn gespreid, verborgen, en kunnen over meerdere kabinetten worden verdeeld. Niemand hoeft verantwoordelijkheid te nemen. Een radicale breuk daarentegen maakt de kosten direct zichtbaar. Elke fundamentele verandering creëert onmiddellijke verliezers: mensen die hun toeslag verliezen, hun aftrekpost, hun subsidie. In een poldermodel met negentien fracties in de Eerste Kamer en een gefragmenteerde Tweede Kamer (Wim Voermans, Universiteit Leiden) met tegenwoordig een minderheidskabinet is dat politiek vrijwel onmogelijk.

Bovenop de interne verlamming komt de Europese lock-in. Van de meest logische hervormingen die je zou kunnen doorvoeren, denk aan immigratiebeleid, arbeidsmarkthervorming, belastingvereenvoudiging, landbouwhervorming en justitiële hervorming, botsen er minstens vijf direct met EU-recht, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, of het Europees Sociaal Handvest.

De EU heeft onmiskenbare voordelen op het gebied van handel, interne markt en geopolitieke stabiliteit. Maar als de prijs van lidmaatschap is dat je de fundamentele problemen van je land niet kunt adresseren, dan moet de afweging om onderdeel van de EU te blijven in ieder geval open op tafel komen. Nu wordt dit expliciet vermeden.

Burgers die wel dit aankaarten weggezet als onrealistisch, populistisch, of ongeïnformeerd. Men wijst op macro-economische cijfers die “positief” zijn, zoals 1,7% groei, terwijl mensen geen woning kunnen vinden, jaren wachten op compensatie, en tot 92 cent per extra verdiende euro kwijtraken aan het systeem. De kloof tussen de beleefde realiteit en de gepresenteerde realiteit groeit. Het is een systematisch patroon waarin ongemakkelijke waarheden worden vermeden omdat ze politiek niet passen.

De keuze die we niet willen maken

Er zijn twee paden.

Het eerste is het pad waarop we nu zitten: pleisters blijven plakken op een systeem dat fundamenteel niet meer werkt. De kosten ervan zijn verborgen, gespreid en stijgen elk jaar

Dit is comfortabel op de korte termijn en catastrofaal op de lange termijn.

Het tweede pad is radicale vereenvoudiging.

Minder belastingsoorten, minder toeslagen, minder regeldruk, minder bureaucratische overhead. Estland bewijst al twaalf jaar dat een vlaktaks van 22% met vrijwel geen aftrekposten méér opbrengt, niet minder. Het land staat al twaalf jaar op nummer één van de OESO-ranglijst voor belastingcompetitiviteit (Tax Foundation, OESO). Zwitserland combineert een staatsschuld van 38% van het BBP met een belastingdruk van 28% en referenda over elke grote uitgave (OESO). Denemarken toont dat soepel ontslag gecombineerd met genereuze uitkeringen en verplichte activering de werkloosheid met 1,5 procentpunt verlaagt (Universiteit Lund, Johansson & Bladh 2021).

Het kan anders. Maar dat vereist de moed om korte-termijn pijn te accepteren, en die moed ontbreekt vooralsnog.

Wat AI ons vertelt over onszelf

Ik wil eindigen bij iets dat misschien nog verontrustender is dan de cijfers zelf.

Alles wat in dit stuk staat, heb ik gevonden door AI-modellen in te zetten op publiek beschikbare rapporten van gevestigde instituten. De informatie is er, gepubliceerd en voor iedereen toegankelijk. Ik heb geen geheime bronnen, geen insider informatie, of wat dan ook. Ik heb een laptop, AI-tools, en de bereidheid om met een open blik te kijken.

In dagen, niet in maanden, kun je de puzzelstukken bij elkaar leggen en een beeld construeren dat glashelder is. De demografische fuik, de uitkeringsexplosie, de fiscale spiraal, de infrastructurele tijdbom, de AI-disruptie, de Europese lock-in. Het staat er allemaal. Het vereist alleen iemand die bereid is om het samen te voegen.

En dat roept de ongemakkelijke vraag op: als een willekeurig persoon met een AI-tool dit in een paar dagen kan uitzoeken, waarom hebben de mensen die de leiding hebben dit dan niet allang erkend?

Het eerlijke antwoord is dat ze het wél wisten.

De Rekenkamer schreef het op. Het CPB rekende het door. Ambtenaren signaleerden het. De informatie was er, op elk niveau, al jaren. Het probleem is niet een gebrek aan kennis. Het probleem is dat het benoemen van deze realiteit vereist dat je erkent dat het huidige systeem niet gerepareerd kan worden met meer van hetzelfde. En dat is een boodschap waarmee je geen verkiezingen wint.

Maar het niet benoemen maakt het niet minder waar. De wiskunde verandert niet door het te negeren. Het pad waarop we zitten heeft een zeer duidelijk eindpunt. De enige vraag is of we de moed hebben om dat te erkennen en een ander pad te kiezen, of dat we wachten tot het systeem het voor ons beslist.

De keuze is niet tussen goedkoop en duur.

De keuze is niet tussen links en rechts.

De keuze is tussen nu de pijn nemen van radicale vereenvoudiging én verandering, of later véél meer pijn lijden wanneer het systeem vastloopt.

Elk jaar dat we wachten, wordt die latere optie duurder.

Ik wil geen doomer zijn, maar dit is basic wiskunde.

Wat jij? Herken je dit beeld? Zie je het anders? Ik hoor het graag. Dit stuk is bedoeld als startpunt voor een gesprek dat we als land moeten voeren, niet als eindconclusie. Laat het me weten in de comments.

Bram Kanstein (auteur)

Bronnen:

Planbureaus en overheidsinstanties

• Centraal Planbureau — Vergrijzingsstudie en schuldprojecties 2025:

https://www.cpb.nl/publicatie/overheidsschuld-op-lange-termijn-en-de-effecten-van-begrotingsregels

• Centraal Bureau voor de Statistiek — De arbeidsmarkt in cijfers 2024:

https://longreads.cbs.nl/dearbeidsmarktincijfers-2024/uitkeringen

• CBS — Bijstandscijfers augustus 2025:

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/35/opnieuw-meer-mensen-in-de-bijstand

• CBS — Immigratiecijfers 2024:

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/26/minder-immigratie-in-2024-vooral-minder-kennismigranten

• Ministerie van Financiën — Miljoenennota 2026:

https://www.rijksfinancien.nl/miljoenennota/2026/9910844

• De Nederlandsche Bank — Overzicht Financiële Stabiliteit:

https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/statistiek/2025/opnieuw-minder-bedrijfswinsten-via-nederland-naar-belastingparadijzen

• Rijkswaterstaat — Staat van de Infrastructuur december 2025 (via Rijksoverheid)
• ProRail — Staat van de Infrastructuur december 2025 (via Rijksoverheid)
• UWV — Jaarverslag 2024 en Kennisverslag 2025:

https://www.uwv.nl/nl/publicaties/kennis/2025/de-instroom-in-de-wia-is-opnieuw-gestegen-hoe-komt-dit

• UWV — De sociale zekerheid in 2025:

https://www.uwv.nl/nl/publicaties/jaar-en-tertaalverslagen/2025/sociale-zekerheid-in-2025-stijging-wia-instroom-vlakt-af

• RIVM — Impact van vergrijzing op zorgkosten:

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/133499001.pdf

• Dienst Toeslagen — Aantallen en bedragen:

https://www.overtoeslagen.nl/over-ons-werk/aantallen-en-bedragen

• Belastingdienst — Box 3 berekeningen 2026:

https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/box-3/content/berekening-box-3-inkomen-2026

• Rijksoverheid — Plannen inkomstenbelasting/Box 3:

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/belastingplan/inkomstenbelasting

• Adviesraad Migratie — Terugkeer en vertrek:

https://www.adviesraadmigratie.nl/actueel/weblogs/blogseries-en-commentaren/2025/wist-u-dat–het-van-veel-migranten-die-moeten-terugkeren-niet-duidelijk-is-waar-ze-zijn-gebleven

• Algemene Rekenkamer — WIA-stelsel:

https://www.rekenkamer.nl/documenten/2025/05/21/vo-2024-szw

• Rijksoverheid — Uitgaven asielopvang:

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/vraag-en-antwoord/uitgaven-rijk-provincies-gemeenten-voor-opvang-asielzoekers

Wetenschappelijk en onafhankelijk

• Sociaal en Cultureel Planbureau — Burgerperspectieven 2025 (via

SCP.nl

• WODC — Recidive onder justitiabelen:

https://www.wodc.nl/actueel/nieuws/2021/10/11/recidive-onder-justitiabelen-in-nederland-overwegend-stabiel-gebleven

• Arno Korsten — Padafhankelijkheid in overheidsbeleid (Universiteit Maastricht)
• Wim Voermans — Politieke versplintering (Universiteit Leiden)
• Ymre Schuurmans — Analyse hersteloperatie toeslagen (Universiteit Leiden)
• TNO/CBS — Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (burn-outcijfers)
• ESB — Marginale druk werknemers 2023 (Economisch Statistische Berichten)

Internationaal

• McKinsey Global Institute — A new future of work (2024):

https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/a-new-future-of-work-the-race-to-deploy-ai-and-raise-skills-in-europe-and-beyond

• Goldman Sachs — AI en werkgelegenheid (2023)
• OESO — Belastingwig en arbeidsmarktbeleid:

https://taxfoundation.org/data/all/eu/tax-burden-on-labor-europe

• World Economic Forum — Future of Jobs Report 2025:

https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025

• PwC — Begroting per ministerie 2026:

https://www.pwc.nl/nl/marktsectoren/publieke-sector/rijksoverheid/kernpunten-begroting-per-ministerie/ministerie-van-justitie-en-veiligheid.html

• PwC — Global AI Jobs Barometer 2025
• Tax Foundation Europe — International Tax Competitiveness Index:

Sector en data

• Accountancy Vanmorgen — Box 3 hervorming, 12 februari 2026:

Kamer stemt met lange tanden in met nieuwe Box 3-wet

• Accountancy Vanmorgen — Discussie vermogensaanwasbelasting:

Felle discussie box 3-hervorming: zorgen over belasting op papieren winst en kapitaalvlucht

• a.s.r. — Trendrapport Verzuim & WIA 2025:

https://www.asr.nl/zakelijk/werkgever/trendrapport-verzuim-en-wia-2025

• Nationale-Nederlanden — Trendrapport juni 2025:

https://inkomencollectief.h5mag.com/trendrapport_juni_2025/ontwikkelingen-wia-instroom

• Centraal Beheer — Actuele cijfers verzuim en arbeidsongeschiktheid:

https://www.centraalbeheer.nl/zakelijk/artikelen/actuele-cijfers-en-trends-instroom-verzuim-en-arbeidsongeschiktheid

• NOS — COA kosten asielopvang:

https://nos.nl/artikel/2530030

• VluchtelingenWerk — Cijfers vluchtelingen Nederland:

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/nieuws-en-kennis/cijfers-over-vluchtelingen-nederland-europa-wereldwijd/cijfers-over-vluchtelingen-nederland

‘Dank aan de jury en de beheerders van de Pim Fortuynprijs voor de toekenning, die ik als grote eer beschouw. Dat is in de eerste plaats eervol ter herinnering aan Pim Fortuyn.

Ik was destijds zeer kritisch op hem en kijk daar nu op belangrijke onderdelen anders tegenaan: hij was zijn tijd vooruit met het signaleren van gebrekkige integratie, het wijzen op de gevaren van de jihad, en het herkennen dat door globalisering de democratie wordt uitgehold.

Ook de serie eerdere winnaars en genomineerden is eervol, er zijn veel mensen bij waar ik met respect tegenop kijk.

DE NIEUWE POLITIEKE AS: DEMOCRATIE VERSUS ABSOLUTISME

De conclusie van wat ik vandaag ga zeggen is dat de belangrijkste politieke as van nu niet die is tussen links en rechts, of tussen progressief en conservatief, of tussen hoog of praktisch opgeleid.

Nee, de belangrijkste politieke as is tussen aan de ene kant datgene wat de moordenaar op Pim Fortuyn en de moordenaar op Theo van Gogh gemeenschappelijk hebben, en aan de andere kant democratie (en u begrijpt dat dat laatste in mijn ogen het goede einde van de as is).

Zo’n as is altijd een glijdende schaal, maar het zal je verbazen wie er langs die as best een eind aan de verkeerde kant zitten.

HET ESTABLISHMENT IS VERANDERD VAN KLEUR

In Nederland was de dominante as sinds jaar en dag de links-rechts-as. Die voldoet niet meer, we zijn in een volgende fase van de wereldgeschiedenis beland. Ik ben zelf 47 jaar geleden lid van de PvdA geworden, en waar een halve eeuw geleden het establishment conservatief en rechts was en de vernieuwing en bevrijding van links kwamen, zijn de rollen nu omgekeerd.

Het complete establishment, de media, de ambtenaren, de cultuursector, de universiteiten, ook de toppen van de multinationals, ze zijn allemaal stevig in handen van één categorie mensen, met in grote lijnen dezelfde opvattingen.

DE WERELDWIJDE TEGENBEWEGING EN VERSCHUIVENDE LOYALITEITEN

Je ziet nu wereldwijd een tegenbeweging. In de Verenigde Staten zijn veel zwarte mensen, die altijd op de Democraten stemden, het woke gedoe beu en stemmen op Trump.

Homo’s in vele landen weten zich onvoldoende beschermd, en ervaren dat links dat angstvallig vermijdt te benoemen uit zorg om islamofoob te zijn.

Arbeiders die vroeger massaal PvdA stemden zijn het beu dat Nederland wil vooroplopen met het wereldklimaat, waaraan ons land onmeetbaar weinig kan bijdragen, en daarvoor meer geld vrijmaakt dan voor betaalbare huizen.

ZEVEN VOORBEELDEN VAN OMGEKEERDE POLITIEKE POSITIES

Links en rechts zijn op veel onderwerpen qua opvatting van plaats verwisseld. Ik noem u zeven voorbeelden.

1. Mensen die destijds demonstreerden tegen kruisraketten en PSP of PPR of CPN stemden staan nu te juichen voor veel meer geld voor wapens, en zijn boos zijn als Trump zo snel mogelijk een vredesakkoord wil in Oekraïne.
2. Destijds, ik ben katholiek opgevoed, zongen we in de progressieve katholieke kerk ‘Shalom Chaverim’, vrede vrienden, was Israël het beloofde land, en nu verbreekt de katholieke Radboud Universiteit de banden met Israël, het enige democratische land in de regio, omgeven door dictaturen waar vrouwen onderdrukt worden en homo’s van flats gegooid.
3. En wie is er gedraaid, wie is er afvallig, de burger die die rare draaien niet meemaakt, of is het een directeur van Shell die onlangs begripvol zei dat Shell en Extinction Rebellion ‘het over het einddoel eens zijn’?
4. Er wordt door bestuurders bij het handhaven van de openbare orde met twee maten gemeten. De Amsterdamse politie, onder politieke leiding van een GroenLinks-burgemeester, heeft geen capaciteit om een Jodenjacht te voorkomen, maar stuurt wel zes agenten naar het huis van cabaretier Hans Teeuwen vanwege een filmpje. Optreden tegen kritische cabaretiers: een complete omkering!
5. Het is links om de Noordzee in een industriepark om te zetten, vol windmolens, en rechts om de Noordzee als enige oorspronkelijke natuurgebied in het Nederlandse parkenlandschap daartegen te willen beschermen.
6. Links vindt dat mensen er maar aan moeten wennen dat de boodschappen en de energie duurder worden, zoals Diederik Samsom het zei, en rechts heeft zich inmiddels politiek eigenaar gemaakt van het prioriteit geven aan de portemonnee van gewone mensen.
7. Het is links om meer macht aan bureaucratisch Brussel te geven, en rechts om te vinden dat de macht zo dicht mogelijk bij de burgers in ons land zou moeten liggen.

De lijst omdraaiingen is eindeloos, ik zou door kunnen gaan.

LINKS-RECHTSTEGENSTELLING EN HET MISVERSTAND POPULISME

Die oude links-rechtstegenstelling is daarmee onbruikbaar geworden. De tegenstelling tussen populisten en de rest is betekenisloos: als een politicus welsprekend massale steun weet te verwerven voor iets waar je het mee eens bent (zoals destijds Den Uyl) dan noem je het democratie, en als je het er niet mee eens bent heet het populisme.

De reële as is die tussen de politiek die er ten volle op uit is om de democratie zijn werk te laten doen, natuurlijk in een staatsrechtelijke context (dat is iets waar Trump nog weleens verkeerd zit). En aan de andere kant staan de mensen die zó goed weten wat ze met de wereld willen dat ze desnoods even de democratie buiten haken zetten. Je zult ze de kost moeten geven, die dat denken of soms zelfs openlijk zeggen.

EXTINCTION REBELLION ALS SYMPTOOM VAN DEMOCRATIEVERZET

Er zijn jihadisten die de wereld willen bekeren, zo nodig te vuur en te zwaard. Er zijn ook milieufanaten die zeker weten dat over tien jaar ‘extinction’ dreigt.

Dat geeft mensen kennelijk in hun ogen het recht om de meest idiote dingen te doen. Dan is onze rechtsorde de hunne niet. Dat absolutisme, alles met 100 procent zekerheid beter weten dan het domme volk, dat is de vijand van de democratie!

Dan is het opeens ook niet zo gek dat de politieke partijen die het fanatiekste klimaatbeleid nastreven ook de partijen zijn die de meeste sympathie voor Hamas hebben (op het oog twee compleet ongerelateerde onderwerpen, verbonden door het betweten).

REFERENDA, MEDIA EN NGO’S ALS VOORBEELDEN VAN GESLOTEN WERELDBEELDEN

Ondanks de D in de naam van D66 is dat een van de partijen die het meeste tegen referenda zijn, want je loopt een groot risico dat de mensen verkeerd stemmen!

Een ander recent voorbeeld is het Eurovisie Songfestival: de thuisstem ging massaal naar Israël, de vakjury (welk vak is dat precies?) stemde Israël zo veel mogelijk weg, en nu lees je al pleidooien om voortaan iets aan dat thuisstemmen te gaan doen.

Ook zijn er de NGOs, die zich er niet voor schamen dat ze met publiek geld campagne voeren voor dingen waar de meerderheid van de mensen in het land het niet mee eens is, en met dat publieke geld juridische procedures voeren tegen democratisch genomen besluiten.

Dat is op die as tussen democratie en een gesloten wereldbeeld al een heel eind de verkeerde kant op.

VAN BEKLADDING TOT MOORD: DE GEVAREN VAN MOREEL ABSOLUTISME

De ergste tegenstanders van democratie zijn de mensen die zo nodig door vernielingen en het blokkeren van het openbare leven hun wil willen opleggen.

Dit kan zelfs leiden tot de opvattingen van de moordenaar op Pim Fortuyn en de moordenaar op Theo van Gogh. In hun hoofden staat het zo vast dat de democratie een onacceptabele uitkomst oplevert dat ze het lot in eigen hand nemen.

VOLKERT, BOUYERI EN DE RODE LIJN VAN IDEOLOGISCHE RECHTVAARDIGING

Kijk toch even naar Extinction Rebellion. ‘Extinction’: de totale vernietiging van de menselijke soort. Als je serieus zeker weet dat over tien jaar de wereld vergaat, en dat je daar iets tegen kunt doen door een paar oude schilderijen te bekladden, of het openbare leven tijdelijk stil te leggen, wat weegt dan zwaarder?

‘Rebellion’ betekent dat je je begeeft buiten de grenzen van de wet. Voor Extinction Rebellion is onze rechtsorde de hunne niet. Die mensen kunnen hele gekke dingen doen, en krijgen daar veel te veel ruimte voor, net als destijds de Vereniging Milieu Offensief van Volkert van der Graaf.

Dan kom je ongemerkt in de gevarenzone. Als je door één mens te pakken het uitsterven van de mensheid kunt tegenhouden, is dat dan niet het overwegen waard? Volkert van der Graaf zei dat tijdens zijn proces: ‘Ik zag voor mezelf geen andere weg’. Neem zijn woorden serieus.

DE DEMOCRATIE MOET WEER CENTRAAL STAAN

Hetzelfde geldt voor de jihadisten. Luister naar de preken van sommige imams. Op de publieke omroep hoor je die niet, maar gelukkig zijn er sociale media zonder zelfcensuur. In de hoofdsteden van Europa zijn er talloze geestelijk leiders die Israël willen vernietigen en die als einddoel hebben dat de wereld zich geheel zal onderwerpen aan de leer van Mohammed.

En dan geldt dezelfde redenering als voor Volkert van der Graaf en Mohammed Bouyeri die Theo van Gogh vermoordde: ‘Geen andere weg.’

PLEIDOOI VOOR DEMOCRATISCH HERSTEL EN REDELIJKE VERTEGENWOORDIGING

Het is verontrustend, maar die morele afstand tussen vernielen en bekladden en geweld tegen personen is niet zo enorm groot: als je een keer vast overtuigd bent dat jíj het moet doen, dan ben je een vrijheidsstrijder, een martelaar, een held als je geweld gebruikt.

Dus mijn pleidooi is het radicaal vooropstellen van de democratie, het volk, het populus, het demos. Vanzelfsprekend, nog eens, is democratie meer dan alleen ‘de meerderheid telt’: zij omvat ook respect voor de mening van de minderheid, voor de instituties en rechtstatelijke procedures.

Maar het nadrukkelijke doel van de democratie moet zijn om de volkswil via grondwettelijk verankerde spelregels te vertalen naar de praktijk.

STOP MET ETIKETTEN PLAKKEN, START MET LUISTEREN

Dan moet iedereen ophouden met alles nóg een keer neerbuigend uitleggen, wat een aantal prominente partijgenoten van mij de laatste jaren vanuit Brussel gedaan heeft.

Je moet ook ophouden personen zonder argumenten verdacht te maken. ‘Die schrijft in De Telegraaf, dus die deugt niet!’ Je moet ophouden met etiketten plakken: ‘wappies en tokkies’ of TERFS, klimaatontkenners, of zelfs ‘fascisten’ als je het met mensen niet eens bent.

Het is dieptreurig dat in de Volkskrant de journalist Wierd Duk herhaaldelijk voor fascist wordt uitgemaakt, een zware belediging, en het valt te hopen dat de rechter dat als strafbaar beoordeelt.

TIJD VOOR EEN NIEUWE MARS DOOR DE INSTITUTIES

Er is wereldwijd enorme behoefte aan eerlijke politici die de wensen van hun kiezers vertegenwoordigen en via verkiezingen en vervolgens machtsvorming willen omzetten in maatregelen.

Inderdaad wordt dat door Meloni in Italië, en Milei in Argentinië op dit moment beter begrepen dan door links. Je hoeft alle politieke keuzes van Meloni en Milei niet te delen, maar je kunt ook leren van mensen waar we het niet altijd mee eens zijn.

De Nederlandse instellingen zijn nog lang niet zover, dus het is tijd voor een nieuwe lange mars door de instituties, net als een halve eeuw geleden.’

Geplaatst 23 mei’25

Vakmensen 4.0

Al het gepraat over gebrek aan taal- en rekenvaardigheden in het Primair Onderwijs: het zal wel!

Het gedoe over de (Cito)toets, doorstroming, ‘hoog’ versus ‘laag’ onderwijs: het zal wel!

Verschil tussen praktisch of theoretisch opgeleid: het zal allemaal wel! Één ding is duidelijk: het is de hoogste tijd voor een aansprekende visie op (beroeps)onderwijs, voor een duidelijke stip op de horizon in de sfeer van: ‘Dáár gaan we naar toe’!  

De primaire taak van het Primair Onderwijs

Tot de primaire taken van het PO behoort het aanleren van taal en rekenvaardigheden. Geen discussie daarover. De methodes én de leerkrachten moeten dat mogelijk maken. Daarnaast moet het PO aandacht geven aan onderdelen als handenarbeid, techniek, sport en bewegen en muziek/culturele vorming. Als dat nu niet of nauwelijks aan bod komt is dat een eerste noodzakelijke bijstelling van het PO. Het gaat om het ontwikkelen van ALLE talenten van de leerlingen. Leerkrachten moeten daarop worden ingezet en afgerekend.

Van Primair naar Voortgezet Onderwijs

Op basis van de Cito-toets (of vergelijkbaar) wordt een doorstroomadvies naar het VO gegeven aan de leerling/ouders. Formeel zit daar nog een advies van de onderwijzer bij, maar dat is in de praktijk te verwaarlozen: de Cito-score bepaald het advies! Ook daarin moet verandering komen. Het advies van een vakbekwame leerkracht die naast taal en rekenen ook de andere kwaliteiten van de leerling kent moet bepalend worden voor de doorstroming! De doorstroming naar de theoretische leerwegen (HAVO, VWO etc.) laat ik hier verder buiten beschouwing. Doorstroming naar vakmanschap daarentegen staat nadrukkelijk centraal.

Naar het VMBO

Binnen het Voorbereidend Middelbaar BeroepsOnderwijs (VMBO) zijn meerdere leerwegen mogelijk, de Theoretische Leerweg (TL) (zeg maar de ‘oude’ MAVO), de Gemengde Leerweg (GL), de Kaderberoepsgerichte Leerweg (KBL) en de Basisberoepsgerichte Leerweg (BBL). Als een leerling een matige Cito-toets scoort, om welke reden dan ook, maar over een goede praktische intelligentie beschikt en veel aanleg heeft voor praktische kennis en vaardigheden, is de kans groot dat zo’n leerling in een van de leerwegen KBL of BBL terecht komt. 

De leerdoelen zijn gericht op het aanleren van vakmanschap, zowel praktijk als theorie.

Welk vakmanschap kies je dan als leerling? De leerlingen zijn qua keuze grofweg te verdelen in twee groepen: leerlingen die precies weten wat ze willen worden (timmerman, lasser, net als mijn vader, broer, ook etc.), naast leerlingen die geen enkele idee hebben van de mogelijke beroepen. ALLE leerlingen willen graag goed en concreet onderwijs, met véél praktijk van echte vakmensen. Dáár leren ze van! Geef ze uitdagingen waar ze de tanden in kunnen zetten! Het VMBO is nodeloos ingewikkeld gemaakt en vraagt om een reset: terug naar één leerweg met véél uitdagend onderwijs, véél praktijk en daaraan gekoppelde theorie. Dat motiveert en geeft voldoening. Dat kan wel degelijk! Zie enkele voorbeelden aan het einde van deze blog.

Van VMBO naar MBO

Met nagenoeg elke VMBO-kwalificatie kun je vervolgens doorstromen naar een palet aan verschillende opleidingen in het MBO. De Inhoudelijke aansluiting, zg. doorlopende leerwegen, is inhoudelijk eerder toeval dan een planmatig gebeuren. Zowel in het huidige VMBO als in het huidige MBO spreken de opleidingen onvoldoende tot de verbeelding van leerlingen. De invulling is vaak theorie-met-een-beeldscherm, plaatjes en tekeningen en veel zelf leren achter de computer. Dat is voor deze leerlingen funest! Het leidt tot desinteresse en uitval, in plaats van vakmanschap!

De uitvoering van dit type onderwijs moet echt fundamenteel anders. De aanpak moet gericht zijn op de verbetering van het huidige onderwijs, in aantrekkelijkheid, in de uitvoering en in kwaliteit.

Wat kan waar en hoe worden verbeterd??

Naar vakmanschap 4.0

VMBO en MBO zouden zich moeten richten op het ontwikkelen van Vakmanschap 4.0. Daarbij is de beroepspraktijk leidend voor zowel het programma als voor de uitvoering én de examinering.

De eisen voor het vakmanschap zijn voortdurend in beweging. Dat maakt dat het beroepsonderwijs altijd wat achter de nieuwste ontwikkelingen aanloopt. Maar dan wel graag met een zo kort mogelijke. Natuurlijk kost het tijd om programma’s, leermiddelen en examens steeds opnieuw aan te passen, maar dat mag geen excuus zijn. Verder verwacht het bedrijfsleven van het beroepsonderwijs geen ‘panklaar inzetbare vakmensen’, maar met een goede samenwerking in de regio met de bedrijven kan kortvolgend zeker bereikt worden.

Het beroepsonderwijs moet dan wel ‘opnieuw worden uitgevonden en vormgegeven’ om de invulling van Vakmanschap 4.0 mogelijk te maken. Daarbij is het opleidingsplan (leerplan) de leidraad voor het onderwijs. Het opleidingsplan is geschreven in globale doelstellingen die niet steeds aanpassing behoeven. De concrete invulling kan wel steeds worden aangepast en dat gebeurd samen met het bedrijfsleven in de regio. De examinering van zo’n opleiding is een mix van kennistoetsen en prestaties in de praktijk van het beroep.

Aantrekkelijkheid van vakmanschap

Om de aantrekkelijkheid van vakmanschap te laten zien is het op de eerste plaats nodig goede, aansprekende voorbeelden te presenteren. Laat vakmensen die gemotiveerd bezig zijn met hun werk als voorbeeld dienen, Laat ze bevragen door de jongeren (en hun ouders): wat doe je, waarom, wat maakt dit nou een fijn beroep? Waar ben je trots op? Wat vind je minder leuk? Maak deze kennismaking met vakmensen een vast onderdeel van de eerste stages voor deze jongeren. Laat met meelopen met deze professionals die hun vak verstaan, die meesters zijn in hun vak en die met passie laten zien dat hun werk ertoe doet. En laat ervaren dat dit natuurlijk ook goed betaald wordt. Kortom: vakmensen die werk doen met betekenis, met aanwijsbare resultaten. Deze vakmensen zijn op de eerste plaats voorbeelden én kunnen ook een belangrijke rol spelen in het opleiden van de volgende generatie. Daar wil elke vakman graag een steentje aan bijdragen.

Uitvoering van (beroeps)opleidingen

De vakmensen uit het bedrijfsleven die het kunnen en willen zouden als parttime-leerkracht ingezet kunnen worden in het beroepsonderwijs. Niks is leuker dan les te krijgen van iemand de weet hoe het kan en moet. Het is bijna een ‘must’ om gekwalificeerde vakmensen het onderwijs te laten verzorgen, liever dan ‘docenten met een diploma met (te) weinig actuele kennis van zaken’! Dat kunnen wel de opleidingsdeskundigen zijn, maar het zijn niet per se de vakinhoudelijke deskundigen die up-to-date kennis en ervaring hebben van de actuele beroepspraktijk. De wet- en regelgeving zou hierop moeten worden aangepast: vakmensen voor de klas! Niet overlaten aan de scholen; die hebben al aantoonbaar gefaald in hun beleid hieromtrent. Het moet gemakkelijker én aantrekkelijker worden om vakmensen in te zetten in het beroepsonderwijs. Dus ook met een aantrekkelijke beloning voor deze vakmensen erbij. Da’s prioriteit 1 voor de komende tijd.

Prioriteit 2 is het inzetten van deze vakmensen voor de bijscholing, van vakmensen én van docenten. Dus voor leren-leren, want elke vakman weet dat je jezelf continue moet blijven ontwikkelen in het vak. Zowel de techniek als de werkomstandigheden en hulpmiddelen zijn steeds in beweging en vragen om bijscholing. Continue!

Prioriteit 3 is aanpassing van de uitvoering: duaal opleiden! De leerwegen die bij een echte vakopleiding horen zijn gericht op de praktijk, véél praktijk, véél kennismaken met het echte beroep, de echte werkomstandigheden, met klanten en bedrijven, met kwaliteit en tijdsdruk, kortom: duaal opleiden moet de hoofdweg zijn naar vakmanschap 4.0. Zowel in het VMBO als ook in het MBO en HBO: duale leerwegen!

Kwaliteitsborging / Examinering:

In het lesprogramma zijn de minimum doelen van de beroepsopleiding vastgelegd. De wensen van het bedrijfsleven gaan daar vaak bovenuit! Een goed evenwicht vinden tussen deze twee is de kunst, zowel bij de uitvoering als bij de examinering. Het afnemen van kennistoetsen moet vanzelfsprekend gebeuren, maar er is ook aandacht nodig voor vaardigheden en voor de motivatie-aspecten bij de beoordeling. Het gaat immers om de beoordeling van vakmanschap: hoofd-hart-handen.

De examinering kan deels met individuele kennistoetsen worden ingevuld, aangevuld met praktijkexamens die zowel individueel als in een kleine groep (3 à 5) leerlingen een invulling kunnen krijgen.

Dit laatste moet dan wel goed passen bij het karakter van het betreffende beroep en afgeleid zijn van de wijze waarop dit beroep in de praktijk wordt uitgevoerd. Zo zal een lasser en een (CNC) verspaner grotendeels individuele praktijkexamens voorgezet krijgen, terwijl bijvoorbeeld monteurs heel goed in groepjes examens kunnen uitvoeren. Voor alle examens geldt dat de betrokkenheid van het regionale bedrijfsleven belangrijk is! Zij leveren de beoordelaars en toezichthouders. De (vak)docenten zorgen voor het opstellen, uitvoeren en verwerken van de resultaten.

Op deze wijze is het examen direct de kwaliteitsborging van het moderne vakmanschap en een toegangsticket voor een aanstelling bij een bedrijf.

Maatregelen en conclusies

Welke stimulerende maatregelen kan de overheid nemen om dit te realiseren? Financiën anders inzetten? Inspectie? Examinering? Meesterschap (her)invoeren? Enkele suggesties.

Financiën

Eerst en vooral de financiën: de olifant in de kamer is de totaal mislukte lump-sum financiering! Deze moet nodig overboord. De huidige directies hebben nu voldoende aangetoond dat ze daar niet mee om kunnen gaan: investeren in gebouwen, in uitbreidingen, in clustering van opleidingen om het beroepsonderwijs maar zo goedkoop mogelijk te maken. Volstrekt onvoldoende financiering naar het primaire proces. Dit moet het mogelijk maken dat steeds opnieuw de opleiding wordt afgestemd op de continue veranderende de eisen die aan vakmensen worden gesteld. Dáár had het geld in de eerste plaats naartoe gemoeten en dat moet opnieuw worden bezien! Méér geld is NIET NODIG: er is geld genoeg, dat moet alleen anders worden ingezet! Véél middelen naar het primaire leerproces voor betere docenten, betere outillages van praktijklokalen, méér en structurele samenwerking met het regionale bedrijfsleven. Een andere vorm van financiering is noodzakelijk die juist dit stimuleert. Daar is beste eens een goede discussie over op te zetten!

Lesprogramma’s

De lesprogramma’s en de lessentabellen, ofwel welke inhoud gaat het om en hoe moet deze aan de orde komen, vragen ook om aanpassing. Ook daar is nog véél ruimte voorverbetering! Dat gaat nu jammerlijk mis! Een voorbeeld uit de eerste hand ter illustratie: het eerste jaar van de MBO-4 Autotechniek begint met FULLTIME achter de laptop zitten[1]! Géén praktijk, géén voorbeelden of modellen: alles via het beeldscherm. En dat voor jongens die deze praktijkopleiding hebben gekozen!

De noodzakelijke verandering hier is dat er een voorgeschreven lessentabel komt waarin staat welke onderdelen in praktijk moeten worden aangeleerd. Voor een MBO-4 opleiding moeten bijvoorbeeld minimaal 12 uur praktijk per week worden opgenomen. In geval van stage bij een regionaal bedrijf kan de school aanvullende praktijkopdrachten verzorgen in het praktijklokaal!

De inhoud van de lesprogramma’s vraagt ook om aanpassing. De lesprogramma’s voor het PO en VO worden veelal door de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) ontwikkelend en vervolgens vastgesteld door de overheid. De SLO stelt: ‘Samen met het onderwijsveld werkt de SLO aan de ontwikkeling van een doordacht curriculum voor het primair, speciaal en voortgezet onderwijs.’ 

Anders gezegd: het onderwijsveld ontwikkeld ZELF de leerdoelen en de examens. In hoeverre deze aansluiting hebben bij de vereisten in de samenleving is de vraag en is zeker een punt van aandacht. Door de jaren heen is het niveau en zijn de thema’s sluipenderwijs veranderd in een programma waarvan je je kunt afvragen of dat nog wel aansluiting geeft. De aansluiting op zowel het verdere onderwijs als op de samenleving wordt daarbij in steeds mindere mate gerealiseerd, waarbij het (te) lage niveau ‘over de schutting’ wordt gegooid naar het vervolgonderwijs. Dit is zeker een punt van aandacht en vraagt om een aanpassing van werkwijze van het SLO en betrokkenheid vanuit de samenleving.

De opleidingsprogramma’s voor het MBO worden opgesteld door de scholen, in samenwerking met de bedrijven. De Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) heeft als statement het volgende: Studenten krijgen de beste praktijkopleiding met uitzicht op een baan. En bedrijven beschikken nu en in de toekomst over de vakmensen die ze nodig hebben. Daar is nog wel wat op af te dingen!

In de praktijk lopen deze opleidingsprogramma’s, en dus de beroepsopleidingen, ALTIJD achter de ontwikkelingen in het bedrijfsleven aan, gemiddeld met een achterstand van 5 à 15 jaar! Concreet: als in de beroepspraktijk innovaties optreden duurt het extreem lang, soms wel 15 jaar, voordat dit leidt tot een uitstroom van leerlingen met de juiste kwalificaties! Dat inmiddels de wereld opnieuw is veranderd zal duidelijk zijn. Zo kan het niet langer. Ook hier zal een ander systeem voor moeten komen waarbij PER JAAR aanpassingen aan het programma gedaan kunnen worden. Het bedrijfsleven stelt steeds hogere eisen, terwijl de ROC’s steeds algemenere programma’s uitvoeren.

Dat moet en kan korter!

Denkbaar is een aanpassing die via de examens loopt. Dat lijkt hierbij de kortste klap. Pas elk jaar het examen aan zodat je erg dicht bij de beroepspraktijk blijft. De uitvoering van de opleiding loopt daar dan als vanzelf achteraan, zeker als de vakmensen zelf voor de klas staan. Deze examinering zal in grote mate samen met het regionale bedrijfsleven moeten worden ingevuld.

De examinering van MBO-opleidingen vraagt dus om aanpassing! Een toetsing van algemene vakken zoals taal en exacte vakken is en blijft noodzakelijk. Dat kan het ROC prima verzorgen.

De kwaliteitsborging van de vakkennis en vakvaardigheden kan het best in het (stage)bedrijf plaatsvinden of in een goed geoutilleerde bedrijfs(tak)school. Juist daar zijn de eisen van vakmanschap up-to-date bekend en kan daarop worden ingespeeld. Dat vraagt om een sterke(re) binding van de ROC’s met de regionale bedrijven!

Rol van bedrijfsleven:

Het bedrijfsleven is een belangrijks stakeholder in dit hele proces. Als belanghebbende is het dan ook de verantwoordelijkheid van dit bedrijfsleven om een belangrijke rol te spelen bij de opleiding én examinering van deze toekomstige vaklieden. Bedrijven die hier géén invulling aan geven, maar denken dat nieuwe vakmensen wel kunnen worden ‘weggekocht’ bij de conculega’s moeten niet verbaasd zijn dat ze TE WEINIG en ONVOLDOENDE GOED GEKWALIFICEERDE vakmensen zullen krijgen. De leercultuur van een individueel bedrijf én van samenwerkende bedrijven in een model zoals de bedrijfstakschool spreekt tot de verbeelding. En nee, afschuiven naar de overheid (‘ik betaal al genoeg belasting als bedrijf’) lost dit niet op! Het betreft hier een systeemfout met de bedrijven als grootste belanghebbende.

De wereld van de beroepen en vakmensen kenmerkt zich door een constante innovatie en ontwikkeling. Dat moet een plaats krijgen in het onderwijsproces. Vakmensen leren constant bij om hun vakmanschap op niveau te houden. Via ‘learning-on-the-job’ tot formele cursussen en trainingen: het hoort er gewoon bij! Dat begint al tijdens de opleiding.

Opleiden van vakmensen kan niet zonder de directe betrokkenheid van het (regionale) bedrijfsleven.  Vanuit deze bedrijven moeten PART-TIME docenten worden geleverd, bedrijfsfaciliteiten beschikbaar worden gesteld voor opleiding en training, examinatoren en beoordelaars worden geleverd en zo leerlingen een leeromgeving te bieden die een vanzelfsprekende start in het bedrijf mogelijk maakt.

Tot slot

Waar leidt dit alles tot? Welke conclusies kunnen we trekken uit het bovenstaand?

Op de eerste plaats is de conclusie dat vakmanschap (m/v) een steeds grotere waardering krijgt in de maatschappij. Vakmensen zijn in staat om de vragen uit de samenleving aan te pakken en op te lossen. Denk aan de bakkers & slagers, de bouwvakkers en installatiemonteurs, aan de machinebouwers en automonteurs. Dáár gaat de waardering naar uit! Deze waardering bestaat niet alleen uit mooie woorden of applaus, nee, dat wordt ook in financiële zin gewaardeerd. Met een goed salaris en dito arbeidsvoorwaarden. Of als ZZP-er met een eigen bedrijf die zijn of haar klanten waarvoor gewerkt wordt zelf kiest. Deze vakmensen zelf hebben de voldoening van hun vak en meesterschap allang ontdekt en krijgen de waardering die ze verdienen.

De hoofdconclusie is dat de weg naar vakmanschap, de beroepsopleidingen, niet kan worden ingevuld zonder een hechte samenwerking tussen scholen, (vak)docenten en vakmensen uit het bedrijfsleven.

---

[1] Methode Lectude is een combinatie van boek en digitaal. Zelfs de stroomschema’s worden digitaal ‘getekend’ i.p.v. met praktijk- of practicum opdrachten uitgevoerd.

Voorbeeldopdracht voor het VMBO:

Maak een standaard-rolstoel elektrisch! Bedenk en maak een apparaat waarmee je van een standaard rolstoel een geautomatiseerde rolstoel kunt maken. Je mag alleen onderdelen gebruiken die óók in 3^e wereldlanden beschikbaar zijn.

Programma van eisen: de rolstoel moet vooruit en achteruit kunnen bewegen, een zeer korte draaicirkel hebben, een helling van 8% met een lengte van 5 meter op kunnen rijden, een minimale snelheid van 25 km/uur kunnen halen en een bereik van tenminste 25 km hebben.

Deze opdracht is voor leerlingen van VMBO (basis, kader, GL en/of TL).

Voorbeeldopdracht voor MBO-4

Ontwerp en maak een voertuig dat kan rijden en varen en tenminste twee personen kan vervoeren. De afmetingen zijn maximaal 2 meter lengte, 1,4 meter breedte en 1,2 meter hoogte. Het voertuig mag zowel op spierkracht als met wind- water of motorkracht worden bewogen.

Programma van eisen: gebruik tenminste 80% gerecyclede onderdelen. Rijsnelheid van het voertuig is tenminste 25 km/uur, vaarsnelheid tenminste 5 km/uur. Gewicht in totaal maximaal 120 kg.