‘Dank aan de jury en de beheerders van de Pim Fortuynprijs voor de toekenning, die ik als grote eer beschouw. Dat is in de eerste plaats eervol ter herinnering aan Pim Fortuyn.
Ik was destijds zeer kritisch op hem en kijk daar nu op belangrijke onderdelen anders tegenaan: hij was zijn tijd vooruit met het signaleren van gebrekkige integratie, het wijzen op de gevaren van de jihad, en het herkennen dat door globalisering de democratie wordt uitgehold.
Ook de serie eerdere winnaars en genomineerden is eervol, er zijn veel mensen bij waar ik met respect tegenop kijk.
DE NIEUWE POLITIEKE AS: DEMOCRATIE VERSUS ABSOLUTISME
De conclusie van wat ik vandaag ga zeggen is dat de belangrijkste politieke as van nu niet die is tussen links en rechts, of tussen progressief en conservatief, of tussen hoog of praktisch opgeleid.
Nee, de belangrijkste politieke as is tussen aan de ene kant datgene wat de moordenaar op Pim Fortuyn en de moordenaar op Theo van Gogh gemeenschappelijk hebben, en aan de andere kant democratie (en u begrijpt dat dat laatste in mijn ogen het goede einde van de as is).
Zo’n as is altijd een glijdende schaal, maar het zal je verbazen wie er langs die as best een eind aan de verkeerde kant zitten.
HET ESTABLISHMENT IS VERANDERD VAN KLEUR
In Nederland was de dominante as sinds jaar en dag de links-rechts-as. Die voldoet niet meer, we zijn in een volgende fase van de wereldgeschiedenis beland. Ik ben zelf 47 jaar geleden lid van de PvdA geworden, en waar een halve eeuw geleden het establishment conservatief en rechts was en de vernieuwing en bevrijding van links kwamen, zijn de rollen nu omgekeerd.
Het complete establishment, de media, de ambtenaren, de cultuursector, de universiteiten, ook de toppen van de multinationals, ze zijn allemaal stevig in handen van één categorie mensen, met in grote lijnen dezelfde opvattingen.
DE WERELDWIJDE TEGENBEWEGING EN VERSCHUIVENDE LOYALITEITEN
Je ziet nu wereldwijd een tegenbeweging. In de Verenigde Staten zijn veel zwarte mensen, die altijd op de Democraten stemden, het woke gedoe beu en stemmen op Trump.
Homo’s in vele landen weten zich onvoldoende beschermd, en ervaren dat links dat angstvallig vermijdt te benoemen uit zorg om islamofoob te zijn.
Arbeiders die vroeger massaal PvdA stemden zijn het beu dat Nederland wil vooroplopen met het wereldklimaat, waaraan ons land onmeetbaar weinig kan bijdragen, en daarvoor meer geld vrijmaakt dan voor betaalbare huizen.
ZEVEN VOORBEELDEN VAN OMGEKEERDE POLITIEKE POSITIES
Links en rechts zijn op veel onderwerpen qua opvatting van plaats verwisseld. Ik noem u zeven voorbeelden.
- Mensen die destijds demonstreerden tegen kruisraketten en PSP of PPR of CPN stemden staan nu te juichen voor veel meer geld voor wapens, en zijn boos zijn als Trump zo snel mogelijk een vredesakkoord wil in Oekraïne.
- Destijds, ik ben katholiek opgevoed, zongen we in de progressieve katholieke kerk ‘Shalom Chaverim’, vrede vrienden, was Israël het beloofde land, en nu verbreekt de katholieke Radboud Universiteit de banden met Israël, het enige democratische land in de regio, omgeven door dictaturen waar vrouwen onderdrukt worden en homo’s van flats gegooid.
- En wie is er gedraaid, wie is er afvallig, de burger die die rare draaien niet meemaakt, of is het een directeur van Shell die onlangs begripvol zei dat Shell en Extinction Rebellion ‘het over het einddoel eens zijn’?
- Er wordt door bestuurders bij het handhaven van de openbare orde met twee maten gemeten. De Amsterdamse politie, onder politieke leiding van een GroenLinks-burgemeester, heeft geen capaciteit om een Jodenjacht te voorkomen, maar stuurt wel zes agenten naar het huis van cabaretier Hans Teeuwen vanwege een filmpje. Optreden tegen kritische cabaretiers: een complete omkering!
- Het is links om de Noordzee in een industriepark om te zetten, vol windmolens, en rechts om de Noordzee als enige oorspronkelijke natuurgebied in het Nederlandse parkenlandschap daartegen te willen beschermen.
- Links vindt dat mensen er maar aan moeten wennen dat de boodschappen en de energie duurder worden, zoals Diederik Samsom het zei, en rechts heeft zich inmiddels politiek eigenaar gemaakt van het prioriteit geven aan de portemonnee van gewone mensen.
- Het is links om meer macht aan bureaucratisch Brussel te geven, en rechts om te vinden dat de macht zo dicht mogelijk bij de burgers in ons land zou moeten liggen.
De lijst omdraaiingen is eindeloos, ik zou door kunnen gaan.
LINKS-RECHTSTEGENSTELLING EN HET MISVERSTAND POPULISME
Die oude links-rechtstegenstelling is daarmee onbruikbaar geworden. De tegenstelling tussen populisten en de rest is betekenisloos: als een politicus welsprekend massale steun weet te verwerven voor iets waar je het mee eens bent (zoals destijds Den Uyl) dan noem je het democratie, en als je het er niet mee eens bent heet het populisme.
De reële as is die tussen de politiek die er ten volle op uit is om de democratie zijn werk te laten doen, natuurlijk in een staatsrechtelijke context (dat is iets waar Trump nog weleens verkeerd zit). En aan de andere kant staan de mensen die zó goed weten wat ze met de wereld willen dat ze desnoods even de democratie buiten haken zetten. Je zult ze de kost moeten geven, die dat denken of soms zelfs openlijk zeggen.
EXTINCTION REBELLION ALS SYMPTOOM VAN DEMOCRATIEVERZET
Er zijn jihadisten die de wereld willen bekeren, zo nodig te vuur en te zwaard. Er zijn ook milieufanaten die zeker weten dat over tien jaar ‘extinction’ dreigt.
Dat geeft mensen kennelijk in hun ogen het recht om de meest idiote dingen te doen. Dan is onze rechtsorde de hunne niet. Dat absolutisme, alles met 100 procent zekerheid beter weten dan het domme volk, dat is de vijand van de democratie!
Dan is het opeens ook niet zo gek dat de politieke partijen die het fanatiekste klimaatbeleid nastreven ook de partijen zijn die de meeste sympathie voor Hamas hebben (op het oog twee compleet ongerelateerde onderwerpen, verbonden door het betweten).
REFERENDA, MEDIA EN NGO’S ALS VOORBEELDEN VAN GESLOTEN WERELDBEELDEN
Ondanks de D in de naam van D66 is dat een van de partijen die het meeste tegen referenda zijn, want je loopt een groot risico dat de mensen verkeerd stemmen!
Een ander recent voorbeeld is het Eurovisie Songfestival: de thuisstem ging massaal naar Israël, de vakjury (welk vak is dat precies?) stemde Israël zo veel mogelijk weg, en nu lees je al pleidooien om voortaan iets aan dat thuisstemmen te gaan doen.
Ook zijn er de NGOs, die zich er niet voor schamen dat ze met publiek geld campagne voeren voor dingen waar de meerderheid van de mensen in het land het niet mee eens is, en met dat publieke geld juridische procedures voeren tegen democratisch genomen besluiten.
Dat is op die as tussen democratie en een gesloten wereldbeeld al een heel eind de verkeerde kant op.
VAN BEKLADDING TOT MOORD: DE GEVAREN VAN MOREEL ABSOLUTISME
De ergste tegenstanders van democratie zijn de mensen die zo nodig door vernielingen en het blokkeren van het openbare leven hun wil willen opleggen.
Dit kan zelfs leiden tot de opvattingen van de moordenaar op Pim Fortuyn en de moordenaar op Theo van Gogh. In hun hoofden staat het zo vast dat de democratie een onacceptabele uitkomst oplevert dat ze het lot in eigen hand nemen.
VOLKERT, BOUYERI EN DE RODE LIJN VAN IDEOLOGISCHE RECHTVAARDIGING
Kijk toch even naar Extinction Rebellion. ‘Extinction’: de totale vernietiging van de menselijke soort. Als je serieus zeker weet dat over tien jaar de wereld vergaat, en dat je daar iets tegen kunt doen door een paar oude schilderijen te bekladden, of het openbare leven tijdelijk stil te leggen, wat weegt dan zwaarder?
‘Rebellion’ betekent dat je je begeeft buiten de grenzen van de wet. Voor Extinction Rebellion is onze rechtsorde de hunne niet. Die mensen kunnen hele gekke dingen doen, en krijgen daar veel te veel ruimte voor, net als destijds de Vereniging Milieu Offensief van Volkert van der Graaf.
Dan kom je ongemerkt in de gevarenzone. Als je door één mens te pakken het uitsterven van de mensheid kunt tegenhouden, is dat dan niet het overwegen waard? Volkert van der Graaf zei dat tijdens zijn proces: ‘Ik zag voor mezelf geen andere weg’. Neem zijn woorden serieus.
DE DEMOCRATIE MOET WEER CENTRAAL STAAN
Hetzelfde geldt voor de jihadisten. Luister naar de preken van sommige imams. Op de publieke omroep hoor je die niet, maar gelukkig zijn er sociale media zonder zelfcensuur. In de hoofdsteden van Europa zijn er talloze geestelijk leiders die Israël willen vernietigen en die als einddoel hebben dat de wereld zich geheel zal onderwerpen aan de leer van Mohammed.
En dan geldt dezelfde redenering als voor Volkert van der Graaf en Mohammed Bouyeri die Theo van Gogh vermoordde: ‘Geen andere weg.’
PLEIDOOI VOOR DEMOCRATISCH HERSTEL EN REDELIJKE VERTEGENWOORDIGING
Het is verontrustend, maar die morele afstand tussen vernielen en bekladden en geweld tegen personen is niet zo enorm groot: als je een keer vast overtuigd bent dat jíj het moet doen, dan ben je een vrijheidsstrijder, een martelaar, een held als je geweld gebruikt.
Dus mijn pleidooi is het radicaal vooropstellen van de democratie, het volk, het populus, het demos. Vanzelfsprekend, nog eens, is democratie meer dan alleen ‘de meerderheid telt’: zij omvat ook respect voor de mening van de minderheid, voor de instituties en rechtstatelijke procedures.
Maar het nadrukkelijke doel van de democratie moet zijn om de volkswil via grondwettelijk verankerde spelregels te vertalen naar de praktijk.
STOP MET ETIKETTEN PLAKKEN, START MET LUISTEREN
Dan moet iedereen ophouden met alles nóg een keer neerbuigend uitleggen, wat een aantal prominente partijgenoten van mij de laatste jaren vanuit Brussel gedaan heeft.
Je moet ook ophouden personen zonder argumenten verdacht te maken. ‘Die schrijft in De Telegraaf, dus die deugt niet!’ Je moet ophouden met etiketten plakken: ‘wappies en tokkies’ of TERFS, klimaatontkenners, of zelfs ‘fascisten’ als je het met mensen niet eens bent.
Het is dieptreurig dat in de Volkskrant de journalist Wierd Duk herhaaldelijk voor fascist wordt uitgemaakt, een zware belediging, en het valt te hopen dat de rechter dat als strafbaar beoordeelt.
TIJD VOOR EEN NIEUWE MARS DOOR DE INSTITUTIES
Er is wereldwijd enorme behoefte aan eerlijke politici die de wensen van hun kiezers vertegenwoordigen en via verkiezingen en vervolgens machtsvorming willen omzetten in maatregelen.
Inderdaad wordt dat door Meloni in Italië, en Milei in Argentinië op dit moment beter begrepen dan door links. Je hoeft alle politieke keuzes van Meloni en Milei niet te delen, maar je kunt ook leren van mensen waar we het niet altijd mee eens zijn.
De Nederlandse instellingen zijn nog lang niet zover, dus het is tijd voor een nieuwe lange mars door de instituties, net als een halve eeuw geleden.’
Geplaatst 23 mei’25